زلزله غرب از زاويه ای ديگر- مهدی زارع*


يکشنبه ٢١/٨/٩٦ ساعت ٢١:٤٨ زلزله اي با بزرگاي ٧،٣ در ٣٠کيلومتري شمال غرب سرپل ذهاب و ٣٢کيلومتري جنوب غرب حلبچه در ناحيه مرزي ايران و عراق به وقوع پيوست. کانون اين زلزله در مرز ايران و عراق و در داخل خاک عراق واقع بوده است. گسل مسبب اين رخداد هنوز مشخص نيست، ولي گسله فعال خميدگي جبهه کوهستان زاگرس و گسل هاي پهنه گسله ذهاب (يا سرپل ذهاب) در همين منطقه قرار دارد. گسل پي سنگي ذهاب از گسل هاي سامانه گسله خميدگي جبهه کوهستان زاگرس است. سازوکار اين زلزله فشاري و صفحه گسله نزديک به قائم بوده است. در شهر سرپل ذهاب ٦٠ هزار نفر و در قصرشيرين حدود ٣٠ هزار نفر زندگي مي کنند و زلزله هاي حلوان و سرپل ذهاب ازجمله زلزله هاي تاريخي اين منطقه است. زلزله کم عمق بوده و ژرفاي آن هنوز تدقيق نشده است، اما اولين برآوردها نشان از ژرفاي ٢٤کيلومتري براي چنين زلزله اي دارد. زلزله هاي تاريخي اين منطقه زلزله هاي تاريخي ٩٥٨ ميلادي و ١١٥٠ م. سرپل ذهاب و در سده بيستم زلزله ١٩٦٧ م. با بزرگاي ٥.٧ و سال ١٩٨٣ م. با بزرگاي ٥.١ در همين منطقه رخ داده اند. زلزله ٢١ آبان را حدود ١٥٠ ميليون نفر در ايران و عراق و در هر دو پايتخت حس کرده اند، ولي طبيعتا رخداد آن به تحريک گسل هاي دور از منطقه رومرکزي (مثلا گسل هاي تهران، تبريز، قم يا …) ربطي ندارد. نکات مهمي که درباره اين زلزله مي توان توضيح داد، به صورت زير خلاصه مي شود:
١- در دقايق اوليه، مركز زلزله شناسي اروپا-مديترانه، موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران و همين طور پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله در گزارش هايي جداگانه كانون زلزله را غرب كرمانشاه اعلام كردند. اطلاعات اوليه با لرزش شديدي كه در ايران احساس شد، به ويژه در شهرهاي بزرگي مانند تهران، تبريز و… همخواني داشت.
در ابتدا بزرگاي زلزله ٧،٤، سپس ٧.٥، ٧.٦، در ادامه ٧.٢ و درنهايت ٧.٣ اعلام شد. در تمام زلزله هاي بزرگ دنيا در دقايق و ساعات اوليه، بزرگاي زلزله مرتبا تصحيح مي شود و مي توان گفت تصحيحي كه درباره بزرگا و كانون زلزله يکشنبه شب صورت گرفت، كاملا طبيعي است چرا كه نزديك به دو هزار ايستگاه لرزه نگاري در سرتاسر دنيا اين زلزله را ثبت كردند و طبيعي است كه مرتبا تصحيح هاي محاسباتي درباره آن صورت گيرد. كانون اين زلزله در نوار مرزي ايران و عراق قرار گرفته است. سازمان زمين شناسي آمريكا، كانون اين زلزله را متمايل به غرب نوار مرزي و داخل خاك عراق نشان مي دهد و مراكز زلزله نگاري داخل كشور و همين طور مركز زلزله شناسي اروپا-مديترانه فرانسه كانون زلزله را در شرق نوار مرزي و داخل خاك ايران نشان دادند. تفاوت كانون هاي مشخص شده بيش از ١٠ كيلومتر نيست و نمي توان آن را به عنوان اشكالي بزرگ در زلزله شناسي و تعيين كانون دقيق زلزله قلمداد كرد. ٢- امروزه شاهديم با گسترش شبكه هاي اجتماعي اخبار به سرعت در فضاي مجازي پخش شده و همه افراد به سرعت در جريان آخرين اخبار در حوزه هاي مختلف قرار مي گيرند. درباره زلزله يکشنبه شب هم مي توان گفت كه با گسترش شبكه هاي اجتماعي، نياز به يك مرجع يا سايتي براي اطلاع رساني رسمي چندان احساس نمي شود. علاوه بر اين، امروزه شاهديم بسياري از مراكز لرزه نگاري دنيا براي دقت بخشيدن به اطلاعات خود از اطلاعات بسياري از شبكه هاي اجتماعي بهره مي گيرند. به باور نگارنده، امروز ما وارد دوران جديدي از اطلاع رساني درباره زلزله شده ايم كه عملا اطلاع رساني رسمي در آن چندان معني ندارد. مي توان گفت در جريان آزاد اطلاعات، گروه هاي مختلفي حضور دارند كه مراكز زلزله شناسي هم بخشي از آن محسوب مي شوند. وجود اين مراكز براي انجام محاسبه دقيق بزرگا و كانون و… ضروري است و وجود شهروندان نيز براي تبادل اطلاعات با يكديگر. اگر مركزي در مخابره خبر و اطلاعات درست، سرعت عمل لازم را نداشته باشد، طبيعتا از شبكه هاي اجتماعي و اطلاع رساني هايي كه به وسيله مردم صورت مي گيرد، جا خواهد ماند. درخصوص زلزله يکشنبه شب، شبكه خبر با ارتباطاتي كه با استان هاي مختلف برقرار مي كرد، سعي مي كرد اطلاعاتي را از استان هاي مختلف در اختيار مردم قرار داده و به نوعي به برقراري آرامش نسبي در جامعه كمك كند. اما نكته مهمي كه نبايد از آن غافل شد اين است اطلاعاتي كه شبكه خبر در اختيار همگان قرار مي داد، حاشيه اي محسوب شده و چندان به منطقه كانوني زلزله و اتفاقاتي كه در آنجا رخ داده بود، مربوط نمي شد. متاسفانه در پنج، شش ساعت اوليه پس از زلزله، گزارشي از خود پهنه کانوني مناطق زلزله زده، نه در راديو و نه در تلويزيون، پخش نشد كه اين يكي از نقاط ضعف صداوسيماي ما -به دليل نبود امکانات زيرساختي و عدم توجه به امکان بهره مندي از شبکه هاي اجتماعي- محسوب مي شود و اميدواريم در آينده توجه ويژه اي به اين زمينه داشته باشند. ٣- اين زلزله در منطقه كانوني رشته كوه هاي زاگرس واقع شده بود. اين منطقه – غرب ايران- بسيار پرجمعيت است و مي توان گفت بيشتر جمعيت ايران در روستاها و شهرهاي منطقه غربي ايران زندگي مي كنند، بنابراين طبيعي است كه اين زلزله در شهرهاي مختلفي در غرب كشور احساس شد. از طرف ديگر بزرگاي اين زلزله ٧.٣ بود. در زلزله اي با اين بزرگا طبيعي است كه انرژي بسيار زيادي آزاد مي شود و همين مسئله موجب شد كه از تهران تا باكو، بغداد، كويت، بخش هايي از سوريه و جنوب تركيه و حتي كشورهاي جنوب خليج فارس هم اين زلزله را حس كنند. ضمن اينکه ژرفاي ٢٤کيلومتري زلزله نيز موجب احساس شدن آن در گستره وسيع تري شد. ٤- از نقاط قوتي كه در اين زلزله حس مي شود، مي توان به روي دادن آن در ساعات اوليه شب اشاره كرد. علاوه بر اين، كانون اين زلزله در منطقه اي كوهستاني و روستايي با جمعيت نسبتا كم واقع بود. اگر اين زلزله، نيمه شب اتفاق مي افتاد و كانون آن هم به جاي منطقه روستايي، در يكي از شهرهاي غربي بود، مي توان گفت كه قطعا با فاجعه اي شبيه به بم مواجه مي شديم. متاسفانه در اثر اين زلزله، بسياري از ساختمان هاي تازه ساز و حتي بيمارستان ها تخريب شده و عده زيادي از هم وطنانمان نيز جان خود را از دست دادند، اما اين درسي براي ماست تا بتوانيم خود را براي زلزله هاي مخرب بعدي در شهرهاي بزرگ آماده كنيم. هميشه زلزله در چنين مناطقي روي نمي دهد و تبعات آن هم قابل كنترل نيست. ٥- پس از وقوع زلزله ديشب، شايعاتي بي اساس و كذب در شبكه هاي اجتماعي منتشر شد و همچنان در حال انتشار است. متاسفانه يكي از خبرگزاري هاي داخلي، متني جعلي را که بعد از زلزله ٢٠١٣ (١٣٩٢ ش.) سراوان در فضاي مجازي منتشر شده بود، به عنوان پيش بيني سازمان زمين شناسي آمريکا منتشر و اعلام كرده است كه اين زلزله توسط سازمان زمين شناسي آمريکا چهار سال قبل پيش بيني شده بود. لازم به ذكر است كه نه در ايران و نه در هيچ جاي دنيا روشي مخفي و پنهاني براي پيش بيني زلزله يا هيچ پديده طبيعي ديگري وجود ندارد. علاوه براين، اين زلزله كاملا طبيعي بوده و حاصل هيچ انفجاري (اعم از اتمي، هسته اي و نظامي) نيست. هزاران دستگاه لرزه نگاري اين زلزله طبيعي را ثبت کرده اند و اگر انفجار بود، همان دقايق اوليه تمامي مراکز بين المللي زلزله شناسي، خبر آن را مخابره مي كردند.
* استاد زلزله شناسي و مهندسي زلزله

شرق

  Twitter        Facebook        Google+        Balatarin        نسخه چاپی نسخه چاپی
تنها مطالب و مقالاتي که با نام جبهه ملي ايران - ارو‌پا درج ميشود نظرات گردانندگان سايت ميباشد