نظری درباره وقایع اخیرگرجستان

دریکی دوهفته اخیر ، رویدادهای گرجستان تمام اخبار، حتی اخبار مربوط به المپیک را ، تحت الشعاع قرارداده است . دلیل آن پی آمدها واثرات درازمدتی است که منازعه ناگهانی گرجستان وروسیه برای کشورهای منطقه قفقاز ودرکل مناسبات بین المللی درپی خواهد داشت. برای درک عمق اثرات آن توجه به چند مساله ضروری می نماید .

اول اینکه ، برخلاف اکثر اخبارمنتشره توسط منابع غربی ، گرجستان آغازگر این مناقشه بوده است ونه روسیه . واکنش روسیه هم ، البته بیش ازحد خشن وخارج ازتناسب بوده است . ظاهرا ، هر دو طرف منتظرفرصتی بودند تا با توسل به زور به تصفیه حساب باهم بپردازند . دراین میان محاسبات غلط رییس جمهوری گرجستان وانتظارات ساده لوحانه او ازهم پیمانان غربی اش سرنوشت جنگ را از ابتدا به نفع روسها تعیین کرد .

دوم اینکه ، اززمان فروپاشی اتحادشوروی سابق ، فدراسیون روسیه دچاراغتشاش وهرج ومرج داخلی شده و درصحنه بین المللی نیز قدرت واقتدارش را به تدریج ازدست داده بود . در روابطش با امریکا واتحادیه اروپا، عموما روش مماشات رادر پیش گرفته وازتصادم جدی باانها پرهیز می کرد . درعوض، غرب نیز اینجا وآنجا امتیازاتی به او می داد ، لکن عادت کرده بود که اینکشوررا به عنوان یک قدرت بزرگ مغلوب وضعیف بشناسد و عملا هم چنین رفتاری را نسبت به اواز خود نشان می داد .

اما، روسیه اکنون خودراتا حدی جمع وجورکرده ودرپی بازیافتن موقعیت سابق خویش است ، گواینکه این امربا سرکوب مخالفان وبه بهای ازدست رفتن نسبی آزادیهای مدنی جامه عمل پوشیده است . ازلحاظ اقتصادی ومالی نیز به یمن منابع عظیم گاز و نفتش ، اکنون روسیه به صورت غولی درصحنه جهانی عرض اندام می کند . روسیه ازلحاظ مساحت وسیعترین کشورجهان است ، درمنطقه وسیعی بین قاره های آسیا واروپا قرارگرفته ودرصورت قدرت یابی مجدد ، موازنه کنونی قوا درسطح جهانی ، یعنی دنیای تک قطبی به سرکردگی ایالات متحده را ، بدون شک دگرگون خواهدکرد .

سوم، پیش زمینه منازعه گرجستان است که مراحل وعوامل زیررادربرداشته است :

تنگ ترشدن حلقه محاصره ناتو گرداگرد روسیه

اززمان فروپاشی اتحادشوروی ، کشورهایی که درهمسایگی بلافصل روسیه بودند و به طور سنتی مناطق تحت نفوذ آنکشوربه حساب می امدند ، یکی پس ازدیگری به منطقه نفوذ سیاسی ، نظامی واقتصادی غرب وناتوتبدیل شدند . این پروسه با اجرای انقلابات رنگارنگ آغاز و با قبول عضویت کشور مربوطه درناتو خاتمه می یافت . اوکرایین وگرجستان تازه ترین موارد ازاین دست می باشند .

درکنار ناتو ، اسراییلی ها نیز همزمان ، درمنطقه قفقاز فعالیتی پرجنب وجوش آغاز کردند . درجمهوری آذربایجان ، آنها مشارکین فنی ایالات متحده وغرب درطرحهای نفتی بوده وبه ارائه خدمات آموزشی واطلاعاتی دراین زمینه مبادرت کردند . گرچه اسراییل دارای روابط دیپلماتیک باارمنستان می باشد ، اما به دلیل روابط حسنه ارمنستان با هردو کشورایران وروسیه ، ونیز به دلیل حمایت فعال اسراییل ازسیاست دولت ترکیه دایربرانکار واقعیت قتل عام ارامنه ، اسراییلی ها موقعیتی برای فعالیت درارمنستان کسب نکردند .

نزدیکترین حلقه ارتباطی اسراییل درقفقاز ، اما ، گرجستان است . از سال 2001 به اینطرف ، گرجستان کوشیده است تا ازطریق دو وزیر خود ، یعنی وزیردفاع و وزیر امور مهاجران واقلیتها ، که هردو به زبان عبری صحبت می کنند وتحصیل کرده اسراییل می باشند ، تجهیزات نظامی پیچیده به دست آورد ونیروهای مسلح خودرا به استاندارد نیروهای ناتو دربیآورد . طبق گزارشات ، محل آموزشها نیز درمناطق نزدیک به اُسـِتیای جنوبی بوده است .

علاوه براین ، پاره ای ازکشورهای اروپای شرقی ، ازجمله جمهوری چک ولهستان ، با پیشنهاد استقرار پایگاههای موشکی و ضدموشکی ناتودرخاک کشورشان موافقت کرده اند . درپی وقایع اخیرگرجستان ، لهستان قرارداد استقرار چنین پایگاههایی رادرخاکش با ناتوامضا کرد . طبق اعلام مقامات لهستانی ، هدف ازاین طرح ، ایجاد "سپردفاعی" دربرابر خطرحمله ایران وکره شمالی است . اما روشن است که اینکاربرای اعلام هم بستگی با غرب ودراعتراض به اقدامات روسیه درگرجستان انجام گرفته است .

مساله انرژی ولوله های نفت وگاز

غیرازمحاصره سیاسی و نظامی ، روسیه مشمول نوعی محاصره اقتصادی نیز قرارگرفته است . لوله نفتی باکو-تفلیس- جیهان ، که نفت جمهوری آذربایجان را از راه گرجستان به بندرجیهان ترکیه برای صدور به اروپا وسایرنقاط جهان حمل می کند ، درواقع نوعی دهن کجی غرب وهم پیمانانش دربرابر روسیه بود . این طرح بدون توجه به منافع ومصالح مشروع روسیه (وایران) و با سرمایه گذاریهای عظیم کمپانی های نفتی غرب ازجمله ، بریتیش پترولیوم ، درسالهای اخیراجرا شده است . لازم به یادآوری است که این خط لوله چندروزپیش ازدرگیری جنگ بین روسیه و گرجستان توسط نیروهای حزب کارگران کردستان ترکیه (پ.کا.کا.) منفجر شده بود . گرچه نیروهای روسی صدمه ای به خط لوله نفتی نزدند ، اما بریتیش پترولیوم ارسال نفت ازطریق این خطلوله را موقتا متو قف کرد . درپی این رویداد ، آذربایجان پیشنهاد روسیه مبنی برارسال نفتش ازطریق خط لوله منتهی به بندرنووُریسیسک دردریای سیاه را پذیرفت .

مساله کاسُوو

دررابطه با مساله کاسووُ ،