|
مصاحبه نشریه
ندای جامعه (کیوان مهرگان) با کورش زعیم
بزرگداشت دکتر کریم سنجانی
4 اسفند 1386
 
پرسش: جایگاه دکتر سنجابی در تحولات معاصر ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟
کورش زعیم: دکتر کریم سنجابی به حق یکی از چهره های ماندگار تاریخ نهضت ملی
ایران و یکی از اثرگذارترین شخصیت های سیاسی تاریخ معاصر ایران به شمار می
رود. سنجابی در یک خانواده اصیل و شیعه ایرانی در ماهی دشت (ماد دشت)
کرمانشاه بدنیا آمد. پدربزرگ او شیر محمدخان صمصام الملک، رییس ایل سنجابی
و حاکم قصر شیرین و مرزبان ایران در آن منطقه بود که با مقاومت، شجاعت و
درایت او در برابر فشار امپراتوری عثمانی مرزهای ایران را در آن ناحیه حفظ
گردید. پدرکریم سنجابی، سردار ناصر و عمویش سردار علی اکبرخان هر دو از
سرداران مقتدر میهن پرست و نامدار کرمانشاه بودند. کریم سنجابی خود در سال
1307 پس از قبول شدن در کنکور دانشجویان اعزامی دولت به فرانسه رفت و پس از
چهار سال با درجه دکترا به ایران بازگشت. رساله دکترای او تحت عنوان
"اقتصاد روستایی و نظام زمینداری در ایران" برای نخستین بار ثابت کرد که
رابطه مالک و کشاورز در ایران ناشی از حق حاکمیتی است که از زمان ساسانیان
برقرار بوده و ارتباطی با فقه اسلامی ندارد. از سال 1314 با سمت دانشیاری
در دانشگاه تهران مشغول تدریس شد.
سنجابی از همان آغاز روحیه آزادیخواهی و وطن پرستی خود را با شرکت در
فعالیت های سیاسی نشان داد. در سالهای پس از سقوط رضا شاه، حزب میهن را
سازماندهی کرد و پس از تشکیل حزب ایران به آن پیوست. در سال 1328، جزو بیست
نفری بود که همراه دکتر مصدق در دربار بست نشستند، از آغاز بنیانگذاری عضو
شورای مرکزی جبهه ملی ایران و از آن پس پیوسته یار و همراه دکتر مصدق بود.
سنجانی از مردانی بود که نه تنها دکتر مصدق به او ایمان و اطمینان داشت،
بلکه همیشه در تصمیم گیری ها روی دیدگاههای کارشناسی او حساب می کرد. دکتر
سنجانی تنها قاضی ایرانی بود که همراه مصدق به دیوان بین المللی لاهه رفت
تا از حق ایران دفاع کند. سمت های او در طول زندگیش نشانگر شخصیت و احترامی
بود که همه برایش قایل بودند: رییس دانشکده حقوق دانشگاه تهران، دبیر کل
حزب ایران، وزیر فرهنگ در دولت مصدق، نماینده مجلس شورای ملی، دبیر شورای
مرکزی جبهه ملی ایران و در پایان، وزیر امور خارجه دولت موقت بازرگان. دکتر
سنجابی را می توان یکی از برجسته ترین سیاستمداران تاریخ معاصر به شمار
آورد که همیشه نام نیکش در تاریخ ایران خواهد ماند.
پرسش: پیام مبارزات ضد استبدادی و ضد استعماری دکتر سنجابی برای نسل امروز
چیست؟
کورش زعیم: پیام مردانی مانند سنجابی برای نسل امروز اینست که حتا در
بدترین شرایط، باید برای رسیدن به آزادی و دموکراسی مبارزه کرد، از
ناملایمتی ها نهراسید و نا امید نشد و پاکی و شرافت خود را حفظ نمود، زیرا
هر مبارز به سهم خود در ایجاد تحولات سیاسی و اجتماعی تاثیرگذار است و لازم
نیست که انسان نتیجه تلاشهایش را در زمان زندگانی خود مشاهده کند. تاریخ
بهترین داور است و هرگز اشتباه نمی کند.
پرسش: دکتر سنجابی یک کرد ایران پرست بود. این خصیصه چه اهمیتی دارد؟
کورش زعیم: سنجابی از تباری بود که همیشه به ایران خدمت کرده بودند، ایران
را دوست داشتند و با وفاداری و فداکاری در نگهبانی از مرزهای ایران و
سربلندی کشور تلاش می کردند. او این میراث ارزشمند را به خوبی پاسداری کرد
و حتا به اوج رساند، زیرا اگر شخصیت، خوشنامی و نفوذ مردمی مردانی چون
سنجابی نبود، معلوم نیست که انقلاب در زمان خود چه فاجعه انسانی بوجود می
آورد.
پرسش: بزرگترین خدمت دکتر سنجابی به ایران کدام است؟
کورش زعیم: سنجابی در جمع سیاستمردانی بود که برای سی سال نهضت ملی ایران و
انگیزه آزادیخواهی و دموکراسی را زنده نگه داشتند. و نیز در آغاز انقلاب با
فداکاری و از خودگذشتگی از رقابت های خشن و احتمالا جنگ داخلی جلوگیری
کردند. اگر کسانی به برخی تصمیم های سنجابی و هم اندیشانش در آن زمان خرده
می گیرند، کمی واقع گرایانه درباره گزینه های دیگر موجود در آن زمان
بیاندیشند.
پرسش: چگونه می توان آموزه های این وطن پرست را به نسل امروز منتقل کرد؟
کورش زعیم: ما باید سنجابی را بیشتر بشناسیم. سنجابی را هنوز نسل جوان ما
نمی شناسد، زیرا نه سنجابی خود را در رسانه ها عرضه می کرد و نه انگیزه ای
برای شناساندن خود داشت. ولی ما اکنون باید درباره او بیشتر مطالعه کنیم و
به نسل جوان معرفی کنیم که سرمشقی برای آنانی باشد که می خواهند سیاست را
توام با شرافت و از خودگذشتگی و فقط برای منافع ملت بیاموزند.
پرسش: شما شخصا در چه زمانی دکتر سنجابی را شناختید و تا چه حدی در مبارزات
سیاسی با ایشان همگامی و همراهی داشته اید؟
کورش زعیم: من از آنجا که در بیشتر سالهای پس از کودتای 28 مرداد در خارج
از کشور بودم، ایشان از نزدیک فقط پس از انقلاب و در باشگاه جبهه ملی ایران
ملاقات کردم. بیاد ماندنی ترین خاطره ای که از ایشان دارم، ملاقاتی است که
در سال 1358 همراه اعضای کمیته حسن نیت یا آشتی که برای حل اختلاف میان
ایشان و دکتر غلامسین صدیقی خود تشکیل داده بودم بود. ما در زیرزمین
منزلشان که جلسات در آنجا تشکیل می شد ملاقات کردیم و برخورد ایشان و
گفتگویی که من با ایشان داشتم (که در گزارش کمیته ثبت شده است) مرا شیفته
بزرگواری و عظمت روح این مرد کرد.
|
